Riyaha iyo idaha (Small Ruminants) waa hantida khaasiska ah ee bulshada Soomaaliyeed iyo Geeska Afrika. Waxay siiyaan hilib, caano, dhogor, iyo dakhli ku-takriifid (suuq sare oo Khaliijka ah). Mid riyo ah baan ku noqon karaa hal dameer mid kasta — yarayn maalgashi.

Noocyada Soomaaliyeed

  • Riyaha Galla (Somali Galla) — cad oo waaweyn (50–70 kg lab; 40–55 kg dheddig); siisa 2–3 L caano maalintii — hilib + caano-bixin.
  • Black Head Persian Sheep (Idaha madow madaxa) — adkaystaa kulayl iyo abaaro, hilib tayo sare leh, siisa 1.0–1.2 ilmo dhalashada kasta.
  • Somali Berbera Blackhead — qiimo sare oo suuqa Khaliijka, kulayl ka adkaystaa, siisa ilmo 4 jeer 3 sano gudahood (3 dhalashado).
  • Boer (sii dheer) — riyo hilib (South African); kaboor 35 kg 5 bilood — ku habboon dadka loo dhaqo aagga roobka.

Hooyga

Sadex hab caan ah: Open paddock (dhul daaq oo dabar la go'an), Semi-intensive (xero lagu hayaa habeenkii), iyo Intensive (zero-grazing). Mitir-laba-jibaaran kasta: 1.5–2 m² riyo ama ido kasta. Sare/dheer: 1.5 m sare. Sagxadda: kor u taagan 30 cm (slatted) si kaadi iyo digo ay u dhacaan — yaraysa parasites-ka.

Cuntada

Riyaha iyo idaha waxay cunaan 3–4% miisaankooda jirka oo qalalan maalintii. Riyo 30 kg ah = 1 kg caws qalalan + 200 g ifrale (galleyda, masaggada, sun cake) + biyo 4–6 L + cusbo macdaneed. Riyaha siisa caano: 1 kg ifrale dheeraad ah kalalaad 2 L caano oo soo saari karta.

Riyaha waxay door bidaan caleemaha geedaha (browse) — Acacia, Leucaena, Calliandra. Idaha waxay door bidaan caws hooseeya (graze) — Rhodes, Napier.

Taranka

Dhalashada ugu horeysa: 12–15 bilood. Uur: 145–155 maalmood (5 bilood). Habayno xilliyada inta u dhaxaysa (kidding interval): 8 bilood. Riyo 1 si caafimaad qabto: 5–6 ilmo (kids) 3 sano gudahood. Hubi inaad raqdid hal raqdo 25–30 dheddig.

Daryeelka Caafimaadka

  • Deworming: 3 bilood kasta — Haemonchus contortus (dirxiga dhiig liqa) ayaa khasaariya beero badan.
  • Tallaalka: PPR (peste des petits ruminants — 'rinderpest yarta') sannadkii, CCPP, anthrax, enterotoxaemia.
  • FAMACHA test — fiiri midabka isha si aad u ogaato cudur-dhiigta (anemia) cudurka dirxiga.
  • Foot care — jar cufnaan kasta 2–3 bilood, ka hortag foot rot.

Suuqa iyo Dhaqaalaha

Suuqyada gudaha (Hargeisa, Mogadishu, Kismaayo): $80–$150 dameer hilib ah. Suuqyada Khaliijka (Saudi, Yemen, Egypt) — siiba xilliga Xajka: $150–$300 dameer kasta. Beero leh 50 riyo waxay soo saari karan 50–80 dameer iibinta sannadkii, sannad-faa'iidada $4,000–$8,000 (oo aan kala saarin kharashka).