Compost-ku waa "dahabka madow" — bacrin dabiici ah oo lagu sameeyo qashinka beerta, jikada, iyo digada xoolaha. Wuxuu kor u qaada bacrinta carrada, yareeyaa qiimaha bacrinta kiimikada 50%, oo soo celiyaa nolosha ciidda (bacteria, fungi, worms).

C:N Ratio — Sirta Guusha

Compost wuxuu u baahan yahay isku-dheelitir saxan ah oo u dhexeeya kaarboon (C, walxaha bunni qalalan) iyo nitrogen (N, walxaha cagaarka qoyan). Ratio ku habboon waa 30:1 (C:N). Aad u badan N: ur xun oo ammonia ah. Aad u badan C: si tartiib ah ayuu u kacaa.

  • Bunni (Brown / C-high) — caws qalalan, caleemo qalalan, korog (sawdust), waraaqo, dad (300–500 C:N).
  • Cagaar (Green / N-high) — qashinka khudaarta, caws cusub, digo, qashinka jikada, digirta (15–20 C:N).

Habka Compost Kulul (Hot Composting)

Pile ahaan 1.5 × 1.5 × 1.5 m. Lakab kasta: 10 cm bunni, 5 cm cagaar, 1 cm digada xoolaha (caawisa bacteria-da), iyo qoyaan yar. Ku celi ilaa pile-ku gaadho 1.5 mitir. Daboolaad: dhar madow ama caws qalalan. Heerkulkii pile-ku waa inuu gaadho 55–65°C 3 maalmood gudahood — tani waxay disho miraha cawska iyo cudurrada.

Rogrogashada: rog pile-ka 7-da maalmood kasta si oxygen-ka ugu galo. Diyaar 6–10 toddobaad gudahood marka uu pile-ku noqdo bunni madow, oo aan urin caaqil ahaan.

Vermicompost (Compost-ka Dirxiga)

Isticmaal dirxiga noocyada Eisenia fetida (red wrigglers). Sanduuq dheer 30 cm: lakab caws ah, 1 kg dirxiyo, qashin jiko jiko. Heerkulka: 18–28°C. Vermicompost wuxuu leeyahay nafaqo 5–10 jeer ka badan compost caadi ah — bacrin sare oo loo isticmaalo khudaarta khasaaba iyo seedling-ka.

Khaladaadka iyo Xalka

  • Ur xun (ammonia) → N badan; ku dar caleemo qalalan iyo rog.
  • Ma kulayl → N yar ama qoyaan liita; ku dar caws cusub iyo biyo.
  • Dirxiyo + jiir → ha ku tuurin hilib, caano, ama saliid; rog pile-ka.
  • Aad u qoyan / way leef → ku dar walxaha qalalan oo dabooli si roobku uusan u helin.

Isticmaalka Compost-ka

Beerta ka hor inta aanad beerin: 10–20 t/ha (1–2 kg/m²) oo dheh ciidda 15 cm hoose. Khudaarta sasanaqa: 100 g godkii. Geedaha: 2–5 kg geed kasta sannadkii. Mulching: lakab 5 cm ah oo dhirta agteeda. Compost-ka wuxuu kor u qaadaa awoodda ciidda inay biyaha qabato 25% oo daciifsadaa cudurrada xididada.