Agroforestry waa habka loo isku daro geedaha, dalagga, iyo xoolaha hal hektar. Beerta agroforestry leh waxay soo saartaa 1.5–3 jeer dakhli badan oo hektarkii ka badan beerta caadiga ah — iyada oo ay yaraysaa khataraha cimilada. Beero Soomaaliyeed oo isticmaalaya gob-anaca, qansax, iyo cambaha waxay si dabiici ah u maamulaan agroforestry.

Saamaynta Geedaha

  • Yarayn heerkulka beerta 3–5°C — wax-soosaarka khudaarta xilliyada kululaba way ka badbaadayaan.
  • Kor u qaad qoyaanka ciidda 20–30% — xididada qoto dheer waxay biyaha kor u soo qaadaan.
  • Ka difaaca dabaysha (windbreak) — yaraysaa nabaad-guurka dabaysha 50–80%.
  • Nafaqo soo ururi — geedaha digirta ah (Faidherbia, Leucaena) waxay ku biiriyaan 100–200 kg N/ha sannadkii.
  • Soo saar dakhli kale: miraha, qoryaha, dheriga, malab — kala-duwanaanta dakhli.

Habab Agroforestry ah

1) Alley Cropping

Safafka geedaha digirta ah (Leucaena, Gliricidia) waxa la kala dhig dhigaa 5–10 m. Inta u dhaxaysa, beero galley, masaggada, ama khudaar. Geedaha la jaro 2 jeer sannadkii — caleemaha qoyan waxay ku biiriyaan ciidda nitrogen-ka.

2) Silvopasture (Geedaha + Xoolaha)

Geedaha (Acacia, Faidherbia) ayaa lagu kala dhig dhigaa daaqa xoolaha. Geedaha waxay siiyaan hooska, caleemaha quudin, iyo digirta cuni karta. Lo'da iyo geela waxay ka faa'iidaan hooska, oo wax-soosaarka caanaha wuxuu kordhaa 15–25%.

3) Windbreaks (Ka-difaaca Dabaysha)

Saf 2–3 ah oo geedaha dheer ee xudduuda beerta. Geedaha caanka ah: Casuarina equisetifolia, Eucalyptus, Cypress. Saamaynta: ka difaac dhirta 10× sare ah masaafada geedaha — geed 5 m dheer = 50 m difaac.

4) Home Gardens / Beerta Guriga

Habka aasaasi ahaan dadka Soomaaliyeed: cambaha, mooska, geedo, khudaar, iyo digaag — dhammaantood hal hektar. Beerta guriga waxay siisaa cunto, dakhli, iyo fasaxa daawasho.

Geedaha ugu Fiican Geeska Afrika

  • Faidherbia albida — geed-mucjisad ah: xilliga roobka caleemaha way dhacaan, sidaas darteed dalagga hoosta uguma hadhsiiyo. Fix nitrogen-ka, kor u qaad galleyda 50–280%.
  • Moringa oleifera — caleemaha nafaqo sare leh (cuni iyo macdano leh), miraha lagu nadiifin karo biyaha, koraan dhakhso ah (3–5 m sannadkii).
  • Gliricidia sepium — quudin xoolaha, jaranjaro fure, caws qoyaan ah oo mulch ah.
  • Leucaena leucocephala — koritaan dhakhso ah, quudin xoolaha protein sare leh, qoryo.
  • Acacia senegal — soo saarta gum arabic ($3–$6/kg), abaaro adkaysata.
  • Mangifera indica (Cambaha) — mira ganacsi oo qiimo leh, geed nool 50 sano.

Sida loo Bilaabo

1) Bilow 10–20 geed hektarkii (yar). 2) Beero xilliga roobka (gu' iyo deyr) si ay xididada u qoto dheeraadaan. 3) Daboolaad geedaha cusub si xoolaha aysan u cunin (caws ama qodob). 4) Waraabi geedaha 6–12 bilood ee ugu horeysa, ka dib xididadu way iskaa biyaha helayaan. 5) Markaad fahantid, kor u qaad 50–80 geed/hektar.